Djed Crkve bosanske: Duhovni poglavar svih heretika Evrope i simbol bosanske srednjovjekovne posebnosti

Duhovna glava i starješina Crkve bosanskih heretika u savremenim izvorima se uglavnom spominje pod nazivom “did” ili “did Crkve bosanske”, a ponegdje i “episkup Crkve bosanske”. Bosanska ikavska riječ “did”, a književna “djed” staroslavenskog je porijkela, a na staroslavenskom glasi “ded” i do danas se održala u slavenskim jezicima. Na ruskom glasi “djed”, češkom “ded”, poljskom “dzjad”, a na litavskom “dedas”. U svim navedenim jezicima označavala je roditelja dvaju naraštaja u porodici: sinova i unuka. Pojedini hrvatski historičari smatraju da su pripadnici Crkve bosanske svog vrhovnog starješinu poznavali pod tim imenom, slijedeći običaj starih Hrvata, kod kojih se početkom druge polovine XI stoljeća više puta spominje “djed Hrvata”, za kojeg se smatra da je bio beneditinski opat, koji je u hrvatskom javnom životu zastupao redovnike benediktinskog reda. Ipak, tumačenje se ne može prihvatiti, jer su oni bili svjetovne a ne duhovne ličnosti. U hrvatskim izvorima se od 1062. do 1072. godine spominju četiri “djeda Hrvata”: Voleša, Ivan, Družnik i Stojan. Time je daleko očiglednije da su pripadnici Crkve bosanske primili naziv za djeda od duhovnih starješina bugarskih bogumila, kod kojih se starješina nazivao “dedec”.

O izboru i trajanju službe djeda Crkve bosanske nemamo puno podataka. U “Ispovijedi bosanski krstjana” na Bilinom polju 8. aprila 1203. godine, određuje se, da se novi poglavar “bratovštine bira nakon smrti starog starješine”. Iz ovoga možemo zaključiti da je služba djeda Crkve bosanske bila doživotna. Na zapadu je kod katarskih heretičkih crkava raznoga smijera, praksa bila da satrješinu pokreta naslijedi “veliki sin”, a ovoga “mali sin”, nakon čega bi se odredio novi “mali sin”, kojeg bi novi poglavar crkve posvetio. Takav način je postojao i u slučaju Crkve bosanske, gdje je postojala ustanova “velikog gosta” i “velikog starca”, što je odgovaralo “velikom” i “malom sinu” kod zapadnih katara i istočnih bogumila. Nakon Bilinog polja, praksa je bila da, nakon smrti starog, starješine bogumilskih kuća sa savjetom uglednije braće biraju novog poglavara kojeg će potvrditi papa u Rimu. Time je Rim nastojao ovaj heretički pokret više vezati za katoličke redove i konačno iskorijeniti herezu u Bosni. Ipak, na osnovu “Batalova ulomka” možemo zaključiti da se ova odredba nikada nije sprovela u život, nego su novi djedovi Crkve bosanske i dalje svoje obrede i nastupanja vršili prema starom bogumilskom običaju. Kao član zajednice djed je živio sa “ostatkom braće” u bogumilskoj hiži (kući). Nije nam poznato gdje je bilo prvo sjedište poglavara Crkve bosanske iz razloga što su se oni vješto skrivali od svojih progonitelja. Prvo poznato sjedište nalazio se u Mioštri, na lijevoj obali rijeke Bosne oko 7 kilometara od Visokog, čitajte dalje na sledećoj strani >>>

Dobro došli na Kameni Spavač
Podržite naš rad klikom na LIKE ispod.
Hvala